Sau khi ước tính tổng giá trị phát triển, bước tiếp theo của phương pháp thặng dư là xây dựng toàn bộ chi phí cần thiết để biến khu đất hiện trạng thành sản phẩm có thể bán hoặc khai thác. Đây là phần dễ sai nhất của bài toán vì chi phí có rất nhiều lớp: có khoản nằm trong đơn giá xây dựng, có khoản nằm ngoài; có khoản phát sinh một lần, có khoản theo tiến độ; có khoản là chi phí vận hành dự án, có khoản thuộc cấu trúc tài chính; có khoản đã được phản ánh trong giá bán và không được tính lại.
Biên soạn: ThS. Nguyễn Mạnh Hùng
Đơn vị: GV. Khoa QLĐĐ&BĐS – ĐH Nông Lâm TP.HCM
Email: nguyenmanhhung@hcmuaf.edu.vn
Cập nhật 2026: hướng dẫn nghề nghiệp về định giá bất động sản phát triển nhấn mạnh rằng chi phí phải gắn với phương án phát triển, thời điểm phát sinh và mức chi phí mà người tham gia thị trường có thể kỳ vọng. Riêng phương pháp thặng dư để xác định giá đất theo pháp luật Việt Nam có cấu phần và quy tắc riêng, đã có thay đổi đáng kể sau Nghị định 226/2025/NĐ-CP; khi làm hồ sơ pháp lý phải tra đúng quy định hiện hành thay vì lấy danh mục chi phí trong bài valuation chung để áp máy móc.
1. Chi phí phát triển không chỉ là chi phí xây dựng
Một sai lầm phổ biến là lấy suất đầu tư xây dựng × diện tích sàn rồi coi đó là “tổng chi phí phát triển”. Trong thực tế, để tạo ra sản phẩm bán được còn có thiết kế, tư vấn, quản lý dự án, hạ tầng, marketing, phí bán hàng, chi phí vốn, dự phòng, thuế phí và nhiều khoản khác.
Có thể hình dung:
Tổng chi phí phát triển = chi phí tạo sản phẩm + chi phí đưa sản phẩm ra thị trường + chi phí thời gian/vốn + chi phí quản lý và nghĩa vụ liên quan.
2. Nhóm 1 – chi phí xây dựng trực tiếp
Đây là chi phí gắn trực tiếp với việc thi công công trình và hạ tầng:
- phần móng, kết cấu, hoàn thiện;
- hệ thống điện, nước, cơ điện;
- thang máy, phòng cháy chữa cháy;
- hạ tầng giao thông nội bộ, cấp thoát nước;
- cảnh quan và tiện ích theo phương án;
- các công trình phụ trợ.
Chi phí phải phù hợp chất lượng sản phẩm giả định. Không thể dùng suất chi phí căn hộ trung cấp nhưng GDV lại dựa trên sản phẩm cao cấp với tiêu chuẩn hoàn thiện khác hẳn.
3. Nhóm 2 – tư vấn, thiết kế và quản lý dự án
Các khoản thường gặp gồm:
- khảo sát, thiết kế;
- thẩm tra, kiểm định;
- tư vấn pháp lý, quản lý dự án;
- giám sát thi công;
- chi phí xin phép và thủ tục chuyên môn;
- chi phí quản lý của chủ đầu tư có thể quy cho dự án.
Không nên đặt một tỷ lệ cố định cho mọi dự án. Dự án nhỏ, dự án phức tạp, công trình đặc thù hoặc phát triển nhiều giai đoạn có tỷ trọng chi phí gián tiếp khác nhau.
4. Nhóm 3 – chi phí hạ tầng ngoài nhà và kết nối
Giá trị đầu ra chỉ có thể đạt được khi sản phẩm có hạ tầng tương ứng. Cần xem:
- đường nội bộ và kết nối giao thông;
- cấp điện, cấp nước, thoát nước;
- hạ tầng viễn thông;
- xử lý nền, kè, san lấp;
- công trình kỹ thuật chung;
- các nghĩa vụ hạ tầng thuộc dự án.
Nếu GDV của dự án đã dựa trên giả định “hạ tầng hoàn thiện”, thì chi phí tạo ra trạng thái hoàn thiện đó phải xuất hiện ở phía chi phí.
5. Nhóm 4 – chi phí bán hàng, tiếp thị và thương mại
Đây là nhóm rất dễ tính trùng với giá bán đầu vào:
- quảng cáo, truyền thông;
- hoa hồng môi giới/đại lý;
- nhà mẫu, sự kiện mở bán;
- chi phí thương hiệu của dự án nếu phù hợp;
- chi phí hỗ trợ bán hàng;
- chi phí hành chính liên quan đến giao dịch.
Nếu giá bán đầu ra đã được điều chỉnh về giá kinh tế thực sau ưu đãi, phải kiểm tra xem khoản hỗ trợ nào đã được bóc ra khỏi doanh thu. Không được vừa giảm doanh thu vì hỗ trợ 5% vừa lại đưa đúng 5% đó vào chi phí bán hàng.
6. Ma trận chống tính trùng chi phí bán hàng
| Giá đầu ra | Chi phí bán hàng tương ứng | Đánh giá |
|---|---|---|
| Đã phản ánh khoản ưu đãi | Không tính lại cùng khoản | Đúng |
| Chưa phản ánh ưu đãi | Tính chi phí tương ứng | Đúng nếu có căn cứ |
| Đã phản ánh | Vẫn trừ lại | Sai – trừ hai lần |
| Chưa phản ánh | Không tính | Sai – bỏ sót |
7. Nhóm 5 – chi phí tài chính
Thời gian phát triển làm vốn bị khóa. Trong mô hình truyền thống, chi phí tài chính có thể được tính như một khoản chi phí; trong mô hình dòng tiền chiết khấu, cần tránh vừa phản ánh chi phí vốn trong tỷ suất chiết khấu vừa cộng lại cùng bản chất dưới tên khác.
Cần làm rõ:
- vốn tự có và vốn vay;
- thời điểm giải ngân;
- dư nợ theo từng giai đoạn;
- lãi suất và phí tài chính;
- phương pháp tính lãi trên số dư thực hay giả định bình quân;
- quan hệ với tỷ suất chiết khấu của mô hình.
Bài 53 sẽ đi sâu hơn vào chi phí vốn và lợi nhuận nhà phát triển.
8. Nhóm 6 – dự phòng
Dự án phát triển luôn có bất định về khối lượng, đơn giá và tiến độ. Dự phòng có thể phản ánh:
- khối lượng phát sinh chưa dự kiến chi tiết;
- biến động giá xây dựng;
- rủi ro kỹ thuật hợp lý;
- điều kiện nền móng hoặc hạ tầng chưa hoàn toàn chắc chắn.
Tuy nhiên, dự phòng không phải một “quỹ an toàn” tùy ý. Nếu đã dự báo giá vật liệu tăng trực tiếp trong dòng chi phí từng năm, không nên cộng thêm một khoản trượt giá toàn phần lần nữa mà không giải thích.
9. Nhóm 7 – thuế, phí và nghĩa vụ pháp lý
Tùy loại dự án, mục đích và cơ sở giá trị, cần xem các khoản:
- thuế gián thu có được hoàn hay không;
- phí, lệ phí liên quan;
- chi phí thủ tục;
- nghĩa vụ tài chính phát sinh trong phát triển;
- các khoản phải nộp liên quan đến hoạt động bán/cho thuê.
Không được “nhét” mọi loại thuế vào mô hình nếu cơ sở giá trị hoặc cấu trúc dòng tiền đã loại chúng. Quan trọng là nhất quán giữa doanh thu, chi phí và tỷ suất.
10. Chi phí đất có đưa vào hay không?
Điều này phụ thuộc câu hỏi của mô hình:
- Nếu mục tiêu là tìm giá trị đất còn lại, giá đất thường là ẩn số, không được đưa vào chi phí như một khoản cố định rồi lại kết luận giá trị đất.
- Nếu đất đã mua với giá cố định và mục tiêu là tính lợi nhuận dự án, chi phí đất có thể được đưa vào để tính lợi nhuận/IRR.
Hai bài toán này nhìn giống nhau nhưng đảo vị trí của ẩn số. Phải xác định ngay từ đầu “đang giải giá đất hay đang giải lợi nhuận?”.
11. Ví dụ danh mục chi phí cho dự án giả lập
Dữ liệu giả lập phục vụ minh họa/giảng dạy.
| Khoản | Giá trị (tỷ đồng) |
|---|---|
| Xây dựng chính | 260 |
| Hạ tầng và cảnh quan | 35 |
| Tư vấn, thiết kế, quản lý | 22 |
| Bán hàng và marketing | 18 |
| Dự phòng | 20 |
| Chi phí tài chính theo mô hình | 30 |
| Chi phí khác có căn cứ | 15 |
| Tổng | 400 |
Nếu GDV giả định 600 tỷ và lợi nhuận nhà phát triển yêu cầu 90 tỷ, phần còn lại sơ bộ cho đất chỉ còn 110 tỷ trước các điều chỉnh thời gian khác. Việc bỏ sót 20 tỷ chi phí không chỉ làm tổng chi phí sai 5%, mà có thể làm giá trị đất sai gần 18%.
12. Tại sao sai chi phí làm giá đất sai rất mạnh?
Giá trị đất là phần còn lại sau nhiều khoản trừ. Vì vậy sai số của một khoản chi phí đi gần như trực tiếp vào phần còn lại. Nếu phần còn lại vốn nhỏ so với GDV, một sai số nhỏ trên GDV/chi phí có thể trở thành sai số rất lớn theo tỷ lệ của giá đất.
Đó là cơ chế “đòn bẩy” của phương pháp thặng dư và là lý do cần kiểm tra bảng chi phí kỹ hơn các phép tính thông thường.
13. Checklist kiểm soát chi phí
- Chi phí có gắn với phương án phát triển dùng để tính GDV không?
- Mốc giá chi phí có đúng ngày định giá không?
- Đơn vị đo, diện tích và khối lượng có thống nhất không?
- Có khoản nào đã nằm trong suất chi phí nhưng lại cộng thêm?
- Có khoản nào đã trừ khỏi giá bán nhưng vẫn tính lại ở chi phí?
- Tiến độ phát sinh chi phí có đúng với tiến độ xây dựng?
- Chi phí tài chính có bị tính trùng với tỷ suất chiết khấu không?
- Dự phòng có căn cứ hay chỉ là tỷ lệ tùy ý?
- Nghĩa vụ pháp lý nào thực sự thuộc bài toán này?
- Giá đất là ẩn số hay là một khoản chi phí đã biết?
14. Ghi nhớ trong 30 giây
- Chi phí phát triển rộng hơn chi phí xây dựng.
- Phải khớp chất lượng chi phí với chất lượng sản phẩm dùng để tính GDV.
- Giá đầu ra và chi phí bán hàng phải chống tính trùng.
- Thời gian phát triển làm phát sinh chi phí vốn.
- Nếu đang giải giá đất, không đưa giá đất cố định vào rồi lại “tính” giá đất lần nữa.
- Sai một khoản chi phí nhỏ có thể làm phần giá trị đất còn lại sai rất lớn.
Nguồn tham khảo
- Nguyễn Mạnh Hùng, Bài giảng Định giá BĐS 2025, phần phương pháp thặng dư.
- Nguyễn Mạnh Hùng, Chuyên đề phương pháp định giá đất 2026, phần chi phí phát triển; dùng cho quy định pháp luật giá đất tương ứng.
- IVSC, International Valuation Standards, bản hiện hành hiệu lực từ 31/01/2025.
- RICS, Valuation of development property.
- RICS, Global Development Appraisals Method and Process.
- Appraisal Institute, The Appraisal of Real Estate, 16th Edition, 2026.
Bài tiếp theo: “Chi phí vốn và lợi nhuận nhà đầu tư ảnh hưởng giá trị đất ra sao?”.