Phương pháp thặng dư thường được viết rất gọn: giá trị phát triển – chi phí – lợi nhuận nhà phát triển = giá trị còn lại cho đất. Nhưng hai thành phần “chi phí vốn” và “lợi nhuận” là nơi mô hình dễ bị sai bản chất nhất. Nếu đặt lợi nhuận quá thấp, giá đất bị đẩy lên; nếu đặt quá cao, giá đất bị kéo xuống. Nếu vừa tính lãi vay đầy đủ vừa dùng tỷ suất chiết khấu đã phản ánh cùng rủi ro, mô hình có thể tính trùng chi phí vốn.
Biên soạn: ThS. Nguyễn Mạnh Hùng
Đơn vị: GV. Khoa QLĐĐ&BĐS – ĐH Nông Lâm TP.HCM
Email: nguyenmanhhung@hcmuaf.edu.vn
Cập nhật 2026: RICS phân biệt rõ mô hình thặng dư truyền thống và mô hình dòng tiền chiết khấu. Hai mô hình có cách thể hiện chi phí vốn và lợi nhuận khác nhau; không được trộn các đầu vào của hai mô hình mà không hiểu cơ chế. Với định giá đất theo pháp luật Việt Nam, lãi suất, cơ sở tính lợi nhuận và các khoản chi phí phải tuân thủ đúng quy định hiện hành của phương pháp thặng dư, không thay bằng tỷ suất thị trường quốc tế một cách tùy ý.
1. Vì sao nhà phát triển cần lợi nhuận?
Nhà phát triển bỏ vốn, tổ chức dự án, chịu rủi ro pháp lý, xây dựng, bán hàng và thị trường. Nếu chỉ hoàn lại đúng chi phí mà không có lợi nhuận, một người tham gia thị trường hợp lý sẽ không có động lực nhận rủi ro phát triển.
Do đó lợi nhuận nhà phát triển là một khoản bù cho hoạt động tổ chức vốn và rủi ro phát triển, không phải khoản “cộng thêm cho đẹp số”.
2. Chi phí vốn là gì?
Chi phí vốn phản ánh cái giá của việc sử dụng vốn trong thời gian dự án chưa thu hồi tiền. Nó có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức:
- lãi vay và phí tín dụng;
- chi phí cơ hội của vốn chủ;
- tỷ suất sinh lời yêu cầu trong mô hình dòng tiền;
- chi phí tài chính của các khoản thanh toán chậm;
- chi phí bảo lãnh hoặc huy động vốn trong trường hợp phù hợp.
Điểm cốt lõi: không phải mọi mô hình đều thể hiện toàn bộ các khoản trên thành những dòng chi phí riêng biệt.
3. Hai cách mô hình hóa thường gặp
3.1. Mô hình thặng dư truyền thống
Cách tiếp cận này thường:
- ước tính giá trị phát triển;
- trừ chi phí xây dựng và các chi phí khác;
- tính chi phí tài chính theo tiến độ giả định;
- trừ lợi nhuận nhà phát triển;
- phần còn lại là giá trị đất.
3.2. Mô hình dòng tiền chiết khấu
Doanh thu và chi phí được đặt đúng vào từng kỳ, sau đó chiết khấu bằng tỷ suất phù hợp. Trong mô hình này, cách xử lý chi phí vốn và lợi nhuận phải nhất quán với tỷ suất chiết khấu/IRR mục tiêu.
Không được lấy công thức của mô hình truyền thống rồi cộng thêm một tỷ suất chiết khấu “cho chắc”.
4. Lợi nhuận nhà phát triển có thể được biểu diễn thế nào?
Trong thực tế có nhiều thước đo:
- lợi nhuận trên chi phí;
- lợi nhuận trên giá trị phát triển;
- mức lợi nhuận tuyệt đối;
- tỷ suất hoàn vốn nội bộ trong mô hình dòng tiền;
- kết hợp các chỉ tiêu tùy thị trường.
Hai tỷ lệ “20% trên chi phí” và “20% trên GDV” không giống nhau. Nếu chi phí là 400 tỷ và GDV 600 tỷ:
- 20% trên chi phí = 80 tỷ;
- 20% trên GDV = 120 tỷ.
Chỉ khác mẫu số đã làm phần còn lại cho đất chênh 40 tỷ.
5. Không có một tỷ lệ lợi nhuận cố định cho mọi dự án
Tỷ lệ yêu cầu phụ thuộc:
- rủi ro pháp lý và mức độ chắc chắn của quyền phát triển;
- quy mô dự án;
- thời gian phát triển;
- rủi ro xây dựng;
- rủi ro bán hàng và thanh khoản;
- mức độ hoàn thiện của hạ tầng;
- đòn bẩy tài chính;
- chu kỳ thị trường;
- loại sản phẩm và khả năng hấp thụ.
Không nên ghi “lợi nhuận nhà đầu tư = 20%” chỉ vì đó là con số quen thuộc trong bài tập. Trong hồ sơ thật, cần bằng chứng hoặc lý giải phù hợp với người tham gia thị trường và quy định áp dụng.
6. Cách suy lợi nhuận từ thị trường
Bằng chứng có thể đến từ:
- giao dịch đất phát triển và mô hình ngược;
- báo cáo của các doanh nghiệp phát triển;
- tham vấn người tham gia thị trường;
- thương vụ liên doanh hoặc mua bán dự án;
- tài liệu chuyên môn đáng tin cậy;
- đối với bài toán pháp lý, tỷ lệ hoặc cơ sở tính do pháp luật quy định.
Nếu chỉ có một nguồn phỏng vấn, nên xem đó là tín hiệu chứ không phải chân lý. Tốt hơn là so sánh nhiều nguồn và kiểm tra tính nhất quán với rủi ro dự án.
7. Chi phí lãi vay phụ thuộc tiến độ, không chỉ lãi suất
Hai dự án cùng lãi suất 10%/năm nhưng có thể chịu chi phí lãi rất khác nếu:
- dự án A xây 18 tháng còn dự án B kéo dài 4 năm;
- dự án A thu tiền khách hàng sớm còn dự án B thu sau bàn giao;
- dự án A giải ngân theo tiến độ còn dự án B phải bỏ vốn lớn từ đầu;
- dự án A có khoản thu sớm bù dòng âm.
Vì vậy cách “tổng chi phí × lãi suất × số năm” thường chỉ là gần đúng rất thô. Mô hình tốt nên phản ánh số dư vốn theo thời gian.
8. Ví dụ tác động của lợi nhuận đến giá trị đất
Dữ liệu giả lập phục vụ minh họa/giảng dạy.
Giả sử:
- GDV = 600 tỷ đồng;
- các chi phí phát triển khác = 410 tỷ đồng;
- chi phí tài chính = 30 tỷ đồng.
Phần còn lại trước lợi nhuận = 160 tỷ đồng.
| Lợi nhuận nhà phát triển | Giá trị đất còn lại |
|---|---|
| 70 tỷ | 90 tỷ |
| 90 tỷ | 70 tỷ |
| 110 tỷ | 50 tỷ |
Chỉ cần thay đổi giả định lợi nhuận 40 tỷ, giá trị đất giảm từ 90 xuống 50 tỷ, tức giảm gần 44%. Điều này cho thấy không thể coi lợi nhuận là một khoản “điền số” phụ.
9. Ví dụ tác động của thời gian lên chi phí vốn
Giả sử cần huy động bình quân 250 tỷ đồng. Nếu chi phí vốn khoảng 9%/năm:
- 1 năm: chi phí lý thuyết khoảng 22,5 tỷ;
- 2 năm: lớn hơn đáng kể, tùy cách luân chuyển dòng tiền;
- 3 năm: tiếp tục tăng và làm phần còn lại cho đất giảm mạnh.
Trong dự án thật, số dư vốn không cố định 250 tỷ suốt kỳ; phải lập dòng tiền để tính hợp lý hơn. Ví dụ chỉ nhằm cho thấy thời gian là một thành phần của chi phí vốn.
10. Ba dạng tính trùng nguy hiểm
- Lãi vay + tỷ suất chiết khấu: cùng một rủi ro/chi phí vốn bị phản ánh hai lần.
- Lợi nhuận cố định + IRR mục tiêu: cùng yêu cầu lợi nhuận được áp hai cơ chế.
- Dự phòng rủi ro + tăng tỷ suất lợi nhuận: cùng rủi ro bị “đệm” ở nhiều chỗ mà không có giải thích.
Không phải cứ thấy hai khoản cùng tồn tại là sai; điều quan trọng là biết chúng bù cho rủi ro nào và có trùng bản chất hay không.
11. Khi giá trị đất âm thì hiểu thế nào?
Nếu GDV trừ chi phí và lợi nhuận hợp lý cho kết quả âm, điều đó có thể hàm ý:
- phương án phát triển chưa khả thi ở giá thị trường hiện tại;
- giá bán kỳ vọng quá thấp;
- chi phí quá cao;
- mức lợi nhuận yêu cầu lớn;
- phải thay đổi phương án sản phẩm;
- hoặc có một đầu vào sai.
Không nên “ép” giá đất về số dương bằng cách giảm lợi nhuận tùy ý. Trước hết phải kiểm tra HBU và toàn bộ mô hình.
12. Checklist lựa chọn chi phí vốn và lợi nhuận
- Đang dùng mô hình truyền thống hay dòng tiền chiết khấu?
- Chi phí vốn đã xuất hiện ở đâu?
- Lợi nhuận được tính trên cơ sở nào: chi phí, GDV hay IRR?
- Có bằng chứng thị trường hoặc căn cứ pháp lý không?
- Tỷ lệ có phù hợp rủi ro và thời gian dự án không?
- Có tính trùng với dự phòng hoặc tỷ suất chiết khấu không?
- Đã chạy độ nhạy khi thay đổi lợi nhuận và chi phí vốn chưa?
13. Ghi nhớ trong 30 giây
- Lợi nhuận nhà phát triển là khoản bù cho rủi ro và hoạt động phát triển.
- Chi phí vốn phụ thuộc cả lãi suất và thời gian.
- Không có một tỷ lệ lợi nhuận cố định cho mọi dự án.
- 20% trên chi phí khác 20% trên GDV.
- Không trộn mô hình truyền thống và DCF mà không kiểm tra tính trùng.
- Thay đổi nhỏ lợi nhuận/chi phí vốn có thể làm giá trị đất thay đổi rất mạnh.
Nguồn tham khảo
- Nguyễn Mạnh Hùng, Bài giảng Định giá BĐS 2025, phần phương pháp thặng dư.
- Nguyễn Mạnh Hùng, Chuyên đề phương pháp định giá đất 2026, phần lãi suất và lợi nhuận theo quy định phương pháp thặng dư.
- IVSC, International Valuation Standards, hiệu lực 31/01/2025.
- RICS, Valuation of development property.
- RICS, tài liệu chuyên môn về approaches to developer returns in appraisals.
- Appraisal Institute, The Appraisal of Real Estate, 16th Edition, 2026.
Bài tiếp theo: “Thời gian phát triển dự án ảnh hưởng kết quả thế nào?”.