Trong tin rao BĐS, “đất có tiềm năng phát triển” có thể chỉ có nghĩa là chủ đất kỳ vọng tương lai sẽ xây được nhiều hơn. Trong định giá chuyên nghiệp, khái niệm này phải chặt chẽ hơn nhiều. Tiềm năng phát triển chỉ có giá trị khi có một phương án sử dụng tương lai đủ căn cứ về pháp lý, vật lý, thị trường, tài chính và thời gian để người tham gia thị trường thực sự cân nhắc trong giá.
Biên soạn: ThS. Nguyễn Mạnh Hùng
Đơn vị: GV. Khoa QLĐĐ&BĐS – ĐH Nông Lâm TP.HCM
Email: nguyenmanhhung@hcmuaf.edu.vn
Cập nhật 2026: IVS 410 và RICS coi development property là lĩnh vực có mức độ phức tạp và độ biến thiên cao. Một phương án phát triển không thể được đưa vào giá trị chỉ vì “có thể xin”. Mức độ chắc chắn của quy hoạch, quyền phát triển, thời gian và chi phí để đạt trạng thái phát triển phải được phản ánh trong giả định và mức rủi ro.
1. “Có thể xây” và “được phép xây” là hai chuyện khác nhau
Một khu đất rộng, mặt tiền đẹp và hạ tầng tốt về vật lý có thể xây cao tầng. Nhưng nếu mục đích sử dụng, quy hoạch, mật độ, tầng cao hoặc hành lang bảo vệ không cho phép thì phương án cao tầng chưa thể coi là sử dụng hợp pháp.
Định giá không được biến khả năng kỹ thuật thành quyền pháp lý.
2. Tiềm năng phát triển phải liên hệ với HBU
Sử dụng tốt nhất và hiệu quả nhất yêu cầu một phương án:
- có thể về vật lý;
- được pháp luật cho phép hoặc có căn cứ hợp lý theo giả định của nhiệm vụ;
- khả thi tài chính;
- tạo giá trị cao nhất trong các phương án đáp ứng các điều kiện trước.
Tiềm năng phát triển chính là việc xem xét liệu một sử dụng khác trong tương lai có thể thay thế sử dụng hiện tại và làm tăng giá trị hay không.
3. Lớp kiểm tra thứ nhất – quyền và pháp lý
Cần xác định:
- chủ thể có quyền gì đối với đất;
- mục đích và thời hạn sử dụng;
- hạn chế chuyển nhượng/thế chấp/phát triển;
- đất có tranh chấp, kê biên, hạn chế quyền hay không;
- có nghĩa vụ tài chính chưa hoàn thành không;
- có quyền tiếp cận hợp pháp đến khu đất không.
Một khu đất có “ý tưởng dự án” nhưng quyền không đủ để thực hiện ý tưởng đó có thể không có development potential theo mức mà người bán kỳ vọng.
4. Lớp kiểm tra thứ hai – quy hoạch và chỉ tiêu phát triển
Các chỉ tiêu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến số lượng sản phẩm đầu ra:
- loại đất/chức năng sử dụng;
- mật độ xây dựng;
- hệ số sử dụng đất;
- tầng cao;
- khoảng lùi;
- yêu cầu bãi đậu xe;
- không gian công cộng;
- chỉ tiêu dân số;
- hành lang bảo vệ, chỉ giới.
Không được lấy “dự án bên cạnh 20 tầng” rồi mặc định khu đất mục tiêu cũng được 20 tầng.
5. Mức độ chắc chắn của quy hoạch phải được phân cấp
Có sự khác biệt lớn giữa:
- quy hoạch/giấy phép đã có hiệu lực;
- chủ trương hoặc thủ tục đã được chấp thuận một phần;
- phương án đang xin phép;
- định hướng/dự thảo;
- tin đồn.
Người tham gia thị trường có thể trả tiền cho một khả năng, nhưng giá của khả năng đó phải phản ánh xác suất, thời gian, chi phí và rủi ro để biến nó thành quyền phát triển thực tế.
6. Lớp kiểm tra thứ ba – khả năng vật lý
Quy hoạch cho phép chưa có nghĩa khu đất phát triển dễ dàng. Phải xem:
- hình thể, chiều rộng, chiều sâu;
- địa hình và cao độ;
- địa chất, nền đất;
- ngập, thoát nước;
- đường tiếp cận và tải trọng;
- khả năng đấu nối điện, nước, thoát nước;
- công trình hiện hữu phải tháo dỡ;
- ô nhiễm hoặc xử lý môi trường;
- các quyền của bên thứ ba.
Một chỉ tiêu quy hoạch tốt nhưng chi phí xử lý nền quá lớn có thể làm phương án tài chính không còn khả thi.
7. Lớp kiểm tra thứ tư – thị trường có cần sản phẩm đó không?
Tiềm năng phát triển không phải là xây được càng nhiều càng tốt. Phải hỏi:
- phân khúc mục tiêu là ai?
- giá bán/giá thuê thực tế?
- tốc độ hấp thụ?
- đối thủ cạnh tranh?
- nguồn cung tương lai?
- cơ cấu diện tích nào thị trường chấp nhận?
- bao lâu mới bán/cho thuê hết?
Một dự án 1.000 căn có thể “được phép” nhưng thị trường chỉ hấp thụ 100 căn/năm. Thời gian bán 10 năm sẽ làm giá trị đất khác xa giả định bán nhanh trong 2 năm.
8. Lớp kiểm tra thứ năm – tài chính
Một phương án chỉ có ý nghĩa kinh tế nếu GDV đủ bù:
- chi phí xây dựng;
- hạ tầng;
- tư vấn/quản lý;
- pháp lý;
- marketing/bán hàng;
- tài chính;
- dự phòng;
- lợi nhuận/rủi ro của nhà phát triển;
- giá trị đất đầu vào.
Nếu residual land value âm hoặc quá thấp, phương án có thể không khả thi tài chính dù quy hoạch cho phép.
9. Lớp kiểm tra thứ sáu – thời gian
Hai khu đất cùng được phép xây một dự án giống nhau nhưng:
- khu A có thể khởi công sau 6 tháng;
- khu B cần 3 năm hoàn tất thủ tục, giải phóng và đấu nối.
Giá trị hiện tại của B thường thấp hơn vì dòng tiền bị lùi lại, chi phí vốn và rủi ro tăng. “Có tiềm năng” nhưng quá xa về thời gian không thể định giá như dự án sẵn sàng triển khai.
10. Giá trị của quyền chọn phát triển
Đôi khi đất có giá trị vì chủ sở hữu có thể chờ và quyết định phát triển sau khi thị trường tốt hơn. Đây giống một quyền chọn: chưa cần xây ngay nhưng có quyền lựa chọn thời điểm. Tuy nhiên, quyền chọn này chỉ đáng giá khi quyền pháp lý tồn tại đủ chắc chắn và chi phí giữ đất không làm mất lợi ích.
Không nên dùng thuật ngữ “quyền chọn” như cái cớ cộng một khoản phần trăm tùy ý vào giá trị.
11. Ví dụ ba mức độ tiềm năng
Dữ liệu giả lập phục vụ minh họa/giảng dạy.
| Khu đất | Tình trạng | Cách nhìn định giá |
|---|---|---|
| A | Quy hoạch phù hợp, chỉ tiêu rõ, hồ sơ sẵn sàng, thị trường tốt | Tiềm năng phát triển tương đối chắc; residual có thể có trọng số cao |
| B | Định hướng phù hợp nhưng thủ tục chuyển mục đích/chấp thuận còn đáng kể | Phải phản ánh thời gian, chi phí và xác suất; thận trọng với HBU giả định |
| C | Chỉ có tin đồn “sắp lên thương mại” | Không đủ cơ sở để định giá như đất thương mại phát triển |
12. Tại sao giá đất quanh khu vực tăng trước khi dự án hạ tầng hoàn thành?
Thị trường có thể phản ánh kỳ vọng. Nhưng người định giá phải tách:
- thông tin chính thức;
- mức độ chắc chắn;
- thời gian hoàn thành;
- khả năng khu đất thực sự hưởng lợi;
- mức kỳ vọng đã nằm trong giá giao dịch hiện tại.
Nếu dùng giá so sánh đã phản ánh kỳ vọng rồi lại cộng thêm “premium hạ tầng”, có thể tính trùng.
13. Development potential và giá trị hiện trạng
Đôi khi giá trị sử dụng hiện tại cao hơn giá trị phát triển sau khi trừ chi phí. Ví dụ một nhà xưởng đang tạo NOI tốt nhưng tái phát triển thành căn hộ có chi phí phá dỡ, thủ tục và tài chính quá lớn. Khi đó “xây căn hộ” không phải HBU chỉ vì giá bán căn hộ cao.
HBU phải dựa vào giá trị sau khi tính toàn bộ chi phí và rủi ro.
14. Những giấy tờ/dữ liệu nên có trước khi kết luận có tiềm năng phát triển
- GCN/hồ sơ quyền;
- thông tin quy hoạch chính thức;
- chỉ tiêu xây dựng;
- bản đồ/ranh đất;
- khảo sát hạ tầng, địa hình;
- nghiên cứu thị trường đầu ra;
- ước tính chi phí phát triển;
- tiến độ thủ tục;
- giao dịch đất phát triển so sánh;
- các phê duyệt/giấy phép đã có.
15. Không dùng “giá trị tương lai” rồi chiết khấu đơn giản nếu quy trình phát triển phức tạp
Một lỗi thường gặp là: “sau 5 năm đất thương mại sẽ 200 triệu/m², chiết khấu 10%/năm về hôm nay”. Cách này bỏ qua:
- xác suất được chuyển đổi;
- nghĩa vụ tài chính;
- chi phí hạ tầng;
- thời gian thủ tục;
- rủi ro thị trường;
- chi phí vốn;
- quyền phát triển thực tế.
Development valuation thường cần mô hình đầy đủ hơn.
16. Phân biệt tiềm năng phát triển với đầu cơ
Đầu cơ có thể dựa vào niềm tin rằng người khác sẽ trả cao hơn. Định giá tiềm năng phát triển phải dựa vào khả năng tạo ra sản phẩm/dòng tiền trong một khuôn khổ quyền và chi phí có thể phân tích. Tin đồn có thể ảnh hưởng giá giao dịch, nhưng không biến tin đồn thành quyền phát triển.
17. 10 dấu hiệu cần thận trọng
- Chỉ có lời môi giới, không có tài liệu quy hoạch.
- Dùng chỉ tiêu của dự án bên cạnh.
- Bỏ thời gian xin phép.
- Bỏ chi phí chuyển đổi/hạ tầng.
- GDV lấy từ giá rao cao nhất.
- Giả định bán 100% ngay khi hoàn thành.
- Không có phân tích hấp thụ.
- Không kiểm tra phương án hiện trạng.
- Không kiểm tra giao dịch đất dự án.
- Không phân tích độ nhạy.
18. Checklist 6 lớp
| Lớp | Câu hỏi |
|---|---|
| 1. Quyền | Chủ thể có quyền phát triển gì? |
| 2. Quy hoạch | Được phép xây gì, quy mô nào? |
| 3. Vật lý | Đất có thực sự xây được với chi phí hợp lý? |
| 4. Thị trường | Ai sẽ mua/thuê sản phẩm, với giá và tốc độ nào? |
| 5. Tài chính | GDV có đủ bù chi phí, lợi nhuận và giá đất? |
| 6. Thời gian | Bao lâu quyền phát triển mới biến thành dòng tiền? |
Ghi nhớ trong 30 giây
- “Tiềm năng phát triển” không đồng nghĩa “có thể tưởng tượng ra dự án”.
- Phải kiểm tra quyền, quy hoạch, vật lý, thị trường, tài chính và thời gian.
- Mức độ chắc chắn của quyền phát triển ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị.
- HBU có thể vẫn là sử dụng hiện tại nếu phát triển mới không khả thi tài chính.
- Không dùng chỉ tiêu dự án bên cạnh thay cho hồ sơ khu đất mục tiêu.
- Sau khi xác định tiềm năng hợp lý, bước tiếp theo là ước tính GDV – nội dung Bài 51.
Nguồn tham khảo
- Nguyễn Mạnh Hùng, Bài giảng Định giá BĐS 2025, phần phương pháp thặng dư và phân tích đất phát triển.
- Nguyễn Mạnh Hùng, Chuyên đề phương pháp định giá đất 2026, phần phương pháp thặng dư; chỉ sử dụng cho các nội dung pháp luật giá đất có liên quan.
- Bộ Tài chính, Thông tư 31/2024/TT-BTC; Thông tư 32/2024/TT-BTC; Thông tư 42/2024/TT-BTC.
- Luật Đất đai 2024; Nghị định 71/2024/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung hiện hành, đối với trường hợp xác định giá đất theo pháp luật đất đai.
- International Valuation Standards Council (IVSC), International Valuation Standards, bản hiện hành có hiệu lực từ 31/01/2025, đặc biệt IVS 103, IVS 104, IVS 105 và IVS 410 Development Property.
- RICS, RICS Valuation – Global Standards, bản hiện hành có hiệu lực từ 31/01/2025.
- RICS, Valuation of development property, hướng dẫn nghề nghiệp toàn cầu về định giá bất động sản phát triển.
- Appraisal Institute, The Appraisal of Real Estate, 16th Edition, 2026.
Bài tiếp theo: “GDV – Tổng giá trị phát triển được xác định thế nào?”.