Bài 25 · Phân tích TTBĐS

Phân vị 25%–75% cho biết điều gì về thị trường?

Nói “giá trung vị là 60 triệu đồng/m²” vẫn chưa cho biết thị trường tập trung chặt quanh 60 hay trải rộng từ 30 đến 120. Phân vị 25%–75% giúp trả lời câu hỏi đó bằng cách mô tả 50% phần giữa của thị trường.

Biên soạn: ThS. Nguyễn Mạnh Hùng
Đơn vị: GV. Khoa QLĐĐ&BĐS – ĐH Nông Lâm TP.HCM
Email: nguyenmanhhung@hcmuaf.edu.vn

Cập nhật 2026: Phân vị ngày càng được dùng để tạo các phân khúc tương đối theo từng thị trường địa phương, thay vì áp một ngưỡng tiền cố định cho mọi nơi. Redfin năm 2026, chẳng hạn, định nghĩa các nhóm starter/luxury theo percentile của từng metro để thích ứng với khác biệt giá giữa địa phương. Đây là cách rất hữu ích cho phân tích BĐS Việt Nam, nhưng phải ghi rõ cửa sổ thời gian và market area dùng tính ngưỡng.

1. Phân vị là gì?

Phân vị cho biết vị trí của một giá trị trong phân phối đã sắp xếp.

  • P25 = Q1: khoảng 25% quan sát nằm ở hoặc dưới mức này.
  • P50 = Q2 = Median: khoảng 50% quan sát ở hoặc dưới.
  • P75 = Q3: khoảng 75% quan sát ở hoặc dưới.

Khoảng Q1 → Q3 chứa 50% phần giữa của dữ liệu.

2. IQR là gì?

IQR = Q3 − Q1.

IQR đo độ rộng của 50% phần giữa. Nó ít bị ảnh hưởng bởi giá trị cực đoan hơn range hay SD trong dữ liệu đuôi dài.

Ví dụ:

  • Q1 = 48 triệu/m²;
  • Median = 60 triệu/m²;
  • Q3 = 78 triệu/m².

Ta có IQR = 30 triệu/m². Có thể nói 50% quan sát trung tâm nằm khoảng 48–78 triệu/m².

3. P25–P75 không phải “giá thấp nhất – cao nhất”

Đây là lỗi rất phổ biến. Q1 và Q3 không phải min/max. Vẫn có 25% quan sát thấp hơn Q1 và 25% cao hơn Q3.

Vì vậy câu đúng là:

“50% phần giữa của mẫu nằm trong khoảng 48–78 triệu/m².”

Không nên viết:

“Giá thị trường chỉ từ 48 đến 78 triệu/m².”

4. Phân vị cho biết thị trường đồng nhất hay phân tán

Tình huốngDiễn giải sơ bộ
IQR hẹp50% phần giữa tập trung; nhóm tương đối đồng nhất hơn
IQR rộngGiá phân tán; có thể do sản phẩm đa dạng hoặc trộn phân khúc
Median gần Q1Phần trên của hộp rộng hơn; phân phối có thể lệch phải
Median gần Q3Phần dưới rộng hơn; có thể lệch trái
Rất nhiều điểm ngoài râuCần kiểm tra outlier, segment hoặc đuôi phân phối

Nhưng đây là mô tả EDA, không phải kiểm định nhân quả.

5. Dùng phân vị để tạo dải giá “điển hình”

Trong báo cáo thị trường, một cách trình bày hữu ích là:

“Median giá rao là 62 triệu/m²; 50% listing trung tâm nằm trong dải 52–75 triệu/m² (P25–P75).”

Câu này giàu thông tin hơn “giá bình quân 65 triệu/m²”. Nó cho người đọc thấy cả tâm và spread.

6. Phân vị để phân khúc tương đối

Thay vì nói mọi nơi “dưới 3 tỷ là bình dân, trên 10 tỷ là cao cấp”, có thể tạo nhóm dựa trên phân vị của chính thị trường đang nghiên cứu.

Ví dụ minh họa:

  • dưới P25: nhóm giá thấp trong market area;
  • P25–P75: nhóm giữa;
  • trên P75: nhóm giá cao;
  • trên P95: nhóm cực cao/luxury theo quy ước nghiên cứu.

Đây là phân nhóm tương đối, không thay thế phân hạng pháp lý, tiêu chuẩn dự án hay định nghĩa thương mại khác.

7. Vì sao percentile tốt hơn một ngưỡng tiền cố định khi so nhiều địa phương?

Một mức 10 tỷ đồng có thể là cực cao ở khu vực A nhưng khá phổ biến ở khu vực B. Nếu dùng cùng ngưỡng, “cao cấp” không mang cùng vị trí trong phân phối.

Redfin 2026 giải thích logic tương tự khi dùng các percentile theo từng metro để định nghĩa nhóm luxury/starter: mục tiêu là để “luxury” luôn chỉ phần trên của thị trường địa phương, thay vì cùng một số USD trên toàn nước Mỹ.

8. Nhưng percentile động cũng có nhược điểm

Nếu mỗi tháng ta tính lại P25/P75, ranh giới nhóm thay đổi. Khi đó một căn có giá không đổi vẫn có thể chuyển từ nhóm giữa sang nhóm cao chỉ vì phân phối thị trường dịch chuyển.

Vì vậy phải chọn:

  • Ngưỡng động: phù hợp mô tả vị trí tương đối hiện tại.
  • Ngưỡng cố định theo base period: phù hợp theo dõi cùng chuẩn qua thời gian.
  • Ngưỡng chuyên môn/kinh doanh: khi đã có định nghĩa phân khúc độc lập với phân vị.

9. IQR và phát hiện outlier

Phân vị còn là nền của boxplot:

Lower fence = Q1 − 1,5×IQR

Upper fence = Q3 + 1,5×IQR

Các điểm bên ngoài được gắn cờ để kiểm tra. NIST dùng chính quy tắc này trong mô tả boxplot. Tuy nhiên lại cần nhắc: flag không phải delete.

10. P90, P95, P99 dùng làm gì?

Ngoài quartile, các phân vị cao giúp:

  • xác định top 10%/5%/1% của phân phối;
  • nghiên cứu phân khúc luxury;
  • đặt ngưỡng kiểm soát chất lượng;
  • theo dõi đuôi trên của giá;
  • so sánh cấu trúc thị trường giữa khu vực.

Tương tự P5/P10 giúp đọc phần đáy thị trường. Nhưng ở mẫu nhỏ, các percentile cực đoan có thể không ổn định; cần báo cáo N.

11. Phân vị không nói nguyên nhân

Nếu Q3 của khu vực A cao hơn khu vực B, ta chỉ biết phân phối giá của A cao hơn ở vị trí đó. Chưa thể kết luận do metro, trường học, pháp lý hay hạ tầng nếu chưa phân tích biến giải thích.

Phân vị là công cụ mô tả và phân nhóm, không phải mô hình nhân quả.

12. So sánh P25–P50–P75 giữa hai khu vực

Ví dụ:

Khu vựcP25P50P75IQR
A48607830
B55626813

Median gần nhau (60 và 62), nhưng cấu trúc khác hẳn: A phân tán rộng hơn; B tập trung hơn. Chỉ nhìn median sẽ bỏ mất điều này.

13. Dùng boxplot cho nhiều nhóm

Boxplot theo phường/xã, dự án, pháp lý hoặc loại BĐS cho phép nhìn cùng lúc:

  • median;
  • Q1–Q3;
  • IQR;
  • asymmetry;
  • outlier;
  • độ chồng lấn giữa nhóm.

Đây là bước EDA rất tốt trước ANOVA, regression hay phân tích sâu hơn.

14. Lưu ý về tính tái lập

Khi dùng phân vị để đặt ngưỡng nghiệp vụ, hãy lưu:

  • dataset/version;
  • market area;
  • thời gian;
  • N;
  • loại giá;
  • cách chống trùng;
  • cách tính percentile/phần mềm nếu cần tái lập chính xác.

Không nên lưu riêng “P75 = 78” mà không biết nó được tính từ bộ dữ liệu nào.

Checklist khi đưa P25–P75 vào báo cáo

  1. Đã xác định đúng market area chưa?
  2. Đã tách property type/segment chưa?
  3. Giá là asking hay transaction?
  4. N đủ để percentile có ý nghĩa mô tả không?
  5. Có nhiều duplicate không?
  6. Có report P50 cùng P25–P75 không?
  7. Có giải thích đó là 50% phần giữa, không phải min–max không?
  8. Nếu so thời gian, ngưỡng là động hay cố định?

Ghi nhớ trong 30 giây

  1. P25/Q1: 25% quan sát nằm ở hoặc dưới; P50 là median; P75/Q3: 75% ở hoặc dưới.
  2. Q1–Q3 chứa 50% phần giữa của dữ liệu.
  3. IQR = Q3−Q1 đo spread robust quanh trung tâm.
  4. Percentile có thể tạo phân khúc tương đối theo từng local market.
  5. Phân vị mô tả phân phối; không tự giải thích nguyên nhân của chênh lệch giá.

Nguồn tham khảo

  • Nguyễn Mạnh Hùng, Tài liệu hướng dẫn phân tích SPSS, Quartiles, Percentiles, IQR và Boxplot.
  • Nguyễn Mạnh Hùng, Hướng dẫn các thống kê ứng dụng, phần Explore và Boxplot.
  • NIST/SEMATECH, e-Handbook of Statistical Methods, Box Plot và Interquartile Range.
  • Penn State, STAT 200 – Describing Data, Quartiles và Boxplots.
  • Redfin Data Center, Methodology, cách sử dụng local percentiles cho các phân khúc giá, bản cập nhật 2026.

Bài tiếp theo: “Độ lệch chuẩn và mức phân tán giá BĐS”.

📚 Xem toàn bộ 26 bài trong series Phân tích TTBĐS