Khách mua bất động sản không chỉ mua ‘công năng’. Một căn hộ có thể được chọn vì giá trị sử dụng, hình ảnh xã hội, cảm xúc an tâm, sự mới lạ hoặc điều kiện đặc biệt của một giai đoạn cuộc sống. Theory of Consumption Values – TCV – của Sheth, Newman và Gross cung cấp một khung để tách các loại giá trị này.
TCV được xây để giải thích vì sao người tiêu dùng chọn mua hay không mua, chọn loại sản phẩm nào và chọn thương hiệu nào. BĐS là bối cảnh rất phù hợp vì quyết định có nhiều lớp giá trị cùng lúc.
Chuyên đề: Mô hình định tính, hành vi & ra quyết định trong BĐS · Bài 38 · Hành vi, chấp nhận công nghệ và mô hình lý thuyết
Biên soạn: ThS. Nguyễn Mạnh Hùng
Đơn vị: GV. Khoa QLĐĐ&BĐS – ĐH Nông Lâm TP.HCM
Email: nguyenmanhhung@hcmuaf.edu.vn
1. Năm loại consumption value
| Giá trị | Ý nghĩa | Ví dụ BĐS |
|---|---|---|
| Functional | Công năng/hiệu suất | Diện tích, vị trí, chất lượng |
| Social | Liên hệ nhóm/xã hội | Hình ảnh khu ở, cộng đồng |
| Emotional | Cảm xúc | An tâm, tự hào, belonging |
| Epistemic | Mới lạ/tri thức | Smart home, concept mới |
| Conditional | Giá trị trong hoàn cảnh | Gần trường khi có con |
Một lựa chọn có thể chịu đồng thời nhiều giá trị, và trọng số thay đổi theo loại quyết định.
2. Functional value không chỉ là giá rẻ
Functional value có thể đến từ hiệu năng, chất lượng, độ bền, accessibility, hiệu quả vận hành hoặc value-for-money. Không nên đồng nhất functional với price.
Với văn phòng, functional value có thể là location, floorplate, HVAC và connectivity; với nhà ở là diện tích, layout, commute và service.
3. Social value trong BĐS
Nơi ở và nơi làm việc có tín hiệu xã hội. Một số khách chọn khu vực vì cộng đồng, trường học, hình ảnh hoặc network. Nhưng social value cần được đo bằng cảm nhận của người mua, không suy diễn từ phân khúc giá.
Không nên dùng social value để áp stereotype về tầng lớp.
4. Emotional value
Nhà ở đặc biệt mạnh về cảm xúc: an toàn, thuộc về, tự chủ, tự hào, yên tĩnh. Một sản phẩm tốt về functional nhưng gây anxiety pháp lý có thể thua sản phẩm ít tiện ích hơn nhưng tạo an tâm.
5. Epistemic value
Giá trị tri thức/mới lạ xuất hiện khi người dùng tò mò hoặc muốn trải nghiệm cái mới: smart building, co-living, virtual ownership experience. Nhưng novelty có thể giảm sau thời gian; không nên coi epistemic value là lợi ích bền.
6. Conditional value
Giá trị phụ thuộc hoàn cảnh: gần bệnh viện trở nên quan trọng khi gia đình có người lớn tuổi; flexible lease quan trọng khi công việc chưa ổn định; second home có giá trị khác khi chính sách làm việc từ xa thay đổi.
Conditional value nhắc rằng preference không cố định theo người, mà thay đổi theo situation.
7. Cấu trúc dữ liệu
| respondent_id | FUNC1.. | SOC1.. | EMO1.. | EPI1.. | COND1.. | CHOICE | WTP |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| R001 | Likert | Likert | Likert | Likert | Likert | A | 3% premium |
Nếu mục tiêu giải thích choice, nên có outcome lựa chọn thật hoặc choice experiment. Intention là yếu hơn.
8. Các giá trị có độc lập tuyệt đối không?
Lý thuyết phân biệt năm nguồn giá trị, nhưng trong dữ liệu thực chúng có thể tương quan. Ví dụ khu vực có social image tốt cũng tạo emotional pride. Measurement model cần kiểm discriminant validity nếu xem chúng là latent constructs riêng.
9. Case: dự án xanh
Khách có thể chọn vì functional value (giảm energy bill), social value (hình ảnh sống xanh), emotional value (an tâm sức khỏe), epistemic value (công nghệ mới), conditional value (ưu đãi vay xanh). Nếu nghiên cứu chỉ đo 'green attitude', ta bỏ lỡ cấu trúc giá trị.
10. TCV và định vị sản phẩm
TCV có thể giúp xác định value proposition và segmentation. Nhưng không nên cố thiết kế sản phẩm tối đa cả năm giá trị; cần chọn giá trị phù hợp job và phân khúc.
11. Sai lầm
- Đồng nhất functional với giá.
- Viết social value theo stereotype.
- Dùng novelty như lợi ích dài hạn.
- Không xác định tình huống cho conditional value.
- Chỉ đo intention.
- Các thang đo value trùng nhau.
12. Bài tập thực hành
Chọn hai dự án cạnh tranh. Viết năm loại value cho một persona cụ thể; đề xuất 3 item cho mỗi value; xác định một behavior/choice outcome. Sau đó giải thích value nào có thể tạo premium và value nào chỉ là điều kiện nền.
13. TCV và discrete choice
TCV thường được đo bằng latent constructs, nhưng nếu mục tiêu là lựa chọn giữa BĐS A/B/C, có thể nối với choice experiment. Mỗi phương án có thuộc tính; survey value giải thích heterogeneity trong utility. Đây là cầu nối sang mô hình lựa chọn rời rạc ở phần định lượng.
Ví dụ người có Emotional Value cao có thể coi trọng view/quietness hơn; người Functional Value cao coi commute và diện tích. Nhưng quan hệ phải được kiểm, không giả định theo stereotype.
14. Value profile theo phân khúc
Thay vì tính một điểm TCV tổng, có thể tạo profile năm giá trị. Hai khách có tổng điểm bằng nhau nhưng cấu hình hoàn toàn khác. Profile hữu ích cho segmentation và value proposition.
Nếu dùng clustering, nên chuẩn hóa thang đo và kiểm cluster stability trước khi đặt tên marketing.
15. Năm giá trị có thể thay đổi theo giai đoạn quyết định
Giai đoạn khám phá, epistemic value có thể mạnh vì khách thích concept mới; gần lúc ký, functional và conditional value có thể chi phối; sau khi ở, emotional/social value có thể quyết định advocacy. Một survey một thời điểm chỉ là snapshot.
Vì vậy nếu nghiên cứu customer journey dài, nên xác định stage hoặc đo lặp thay vì coi value weight cố định.
16. TCV trong BĐS đầu tư và BĐS sử dụng
Nhà đầu tư có thể ưu tiên functional value theo yield, liquidity, risk; nhưng social/emotional vẫn tồn tại trong branded residence hay second home. Người mua ở có functional + emotional mạnh. Không nên mặc định nhà đầu tư “hoàn toàn lý trí” và người mua ở “cảm tính”.
TCV giúp giữ nhiều loại value trong cùng khung nhưng vẫn cần outcome rõ: choice, WTP, booking hay retention.
Ghi nhớ trong 30 giây
- TCV có 5 giá trị: functional, social, emotional, epistemic, conditional.
- BĐS thường chứa nhiều loại giá trị cùng lúc.
- Conditional value phụ thuộc hoàn cảnh.
- Nên nối value với choice/WTP thật.
- Không cố tối đa cả năm giá trị cho mọi khách.
Nguồn tham khảo
- Sheth, Newman & Gross (1991), Why We Buy What We Buy: A Theory of Consumption Values, Journal of Business Research 22(2), 159–170, DOI 10.1016/0148-2963(91)90050-8.
Bài tiếp theo: Push–Pull–Mooring: vì sao khách hàng hoặc người dùng chuyển sang lựa chọn mới?